افسران - اهمیت و آثار بسم الله الرحمن الرحیم

اهمّیت بسم الله

نقش و اهمیت شروع هر کار با نام پروردگار تا آنجا است

که رسول خدا(ص) می فرماید

: «قَالَ اللهُ تَبارَکَ و تَعالی کُلُّ أَمرٍ ذِی بَالٍ لا یُذکَرُ بسم الله فیه فَهُوَ أبتَرُ؛[1] خداوند متعال می فرماید:

هر کار مهمی که در آن «بسم الله» ذکر نشود، بی فرجام است.»

سرآغاز هر نام، نام خداست
که بی نام او نامه یکسر خطاست

پایداری و بقای عمل، بسته به ارتباطی است که با خدا دارد؛ از اینرو خداوند بزرگ در نخستین آیات قرآن

بر پیامبر رحمت، دستور می دهد که تبلیغ اسلام را با نام خدا شروع کند: Gاقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ.

حضرت نوح (ع) در آن طوفان سخت و عجیب، هنگام سوار شدن بر کشتی و حرکت روی امواج کوه پیکر آب که هر لحظه با خطرهای فراوانی روبه رو بود،

برای رسیدن به سرمنزل مقصود و پیروزی بر مشکلات، به یاران خود دستور می دهد

که هنگام حرکت و توقف کشتی، «بِسْمِ اللهِ» بگویند: G وَقَالَ ارْکَبُوا فِیهَا بِسْمِ اللَّهِ مَجْرَاهَا وَ مُرْسَاهَا.[3] «و گفت در کشتی سوار شوید. «بسم الله»، معبر و محل عبور و [موجب] متوقف شدنش است.»

سرانجام، آنها این سفر پر مخاطره را با پیروزی، پشت سر گذاشتند و با سلامت و برکت از کشتی پیاده شدند.

همچنین سلیمان نبی 7 در نامه ای به ملکة سبا، سرآغاز آن را «بِسمِ الله» قرار می دهد: 

إِنَّهُ مِنْ سُلَیْمَانَ وَإِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیِم ؛[4]

«این نامه از سلیمان است و چنین است: به نام خداوند بخشنده مهربان.»

مرد دانا سخن ادا نکند
تا به نام حق، ابتدا نکند

طبق همین اصل، تمام سوره های قرآن با بسم الله آغاز می شود تا هدف اصلی که همان هدایت و سوق بشر به سعادت است از آغاز تا انجام با پیروزی قرین باشد.

اوّل، بسم الله

در باب علت انتخاب «بسم الله الرحمن الرحیم» برای آغاز هر کار، می توان به چند مورد اشاره کرد:

1. الله، جامع ترین نام

جمله «بِسْمِ اللهِ»، حاوی کلمة «الله» است که جامع ترین نامهای خدا می باشد؛

زیرا بررسی اسامی خدا در قرآن مجید و یا سایر منابع اسلامی نشان می دهد

که هر کدام از آنها یک بخش خاص از صفات خدا را منعکس می سازد. 

تنها نامی که اشاره به تمام صفات و کمالات الهی می کند یا به تعبیر دیگر، جامع صفات جلال و جمال است، همان «الله» است.

2. رحمت عام و خاص خدا

مشهور در میان گروهی از مفسران، این است که صفت «رحمان»

، اشاره به رحمت عام خدا است که شامل دوست و دشمن،

مؤمن و کافر و نیکوکار و بدکار است؛

زیرا می دانیم

«باران رحمت بی حسابش، همه را رسیده، و خوان نعمت بی دریغش،

همه جا کشیده.» همة بندگان از مواهب گوناگون حیات بهره مندند

و روزی خویش را از سفرة گسترده نعمتهای بی پایانش بر می گیرند

. این، همان رحمت عام او است که پهنة هستی را در برگرفته

و همگان در دریای آن غوطه ورند.

«رحیم» اشاره به رحمت خاص پروردگار است که ویژة بندگان مطیع،

صالح و فرمانبردار است؛

زیرا آنها به حکم ایمان و عمل صالح، شایستگی این را یافته ان

د که از رحمت، بخشش و احسان خاصی بهره مند شوند که آلودگان و بدکاران از آن سهمی ندارند.[5]

به نام آنکه الله است نامش
بود از هر سخن برتر کلامش
به نام آنکه رحمان و رحیم است
به نام آنکه خلّاق کریم است
3. تأثیر فکری و اخلاقی «بسم الله»

قرآن، یکتا کتاب توحید و برای تکامل فکری بشر است

. سوره های این هدیة الهی با جمله «بسم الله» آغاز می شود تا انسان را متوجه سازد 

که همة تعالیم و دستورهای پروردگار، از مبدأ حق و از مظهر رحمت است

(جز سورة توبه که آیاتش نمایندة قهر با مردم لجوج و اعلام قطع رابطة رحمت

با آنها است).

دستور گفتن این کلمه برای آن است که روی فکر و دل را از غیر خدا برگرداند تا انسان، همة جهان و هر عملی را از نظر توحید بنگرد

و به سوی وحدت و ارتباط بگراید، و نامهای بتها و قدرتمندان را در آغاز کارهای مهم، از خاطر بزداید تا از پراکندگی برهد و نگرانی به خود راه ندهد.

محمد مهدی فجری hawzah.net


[1]. تفسیر الإمام العسکری، امام حسن عسکری(ع) ، انتشارات مدرسة امام مهدی4، قم، 1409 ق، ص 25.
[2]. علق/1.
[3]. هود/ 41.
[4]. نمل/30.
[5]. برگرفته از: تفسیر نمونه، ناصر مکارم شیرازی، دارالکتب الإسلامیه، تهران، اول، 1374 ش، ج 1، ص 20 23.