مؤمن باید بیم و امیدش به‌خدا در‎ ‎یک سطح باشد

اگر ترسش از عذاب‌های الهی بیش از ‏حد باشد از رحمت خداوند مأیوس می‌شود‎

‎ طرفی اگر‎ ‎امیدش به‌فضل و رحمت الهی بیش ‏از اندازه باشد، امن از مکر الهی پیدا می‌کند و از‎جانب دیگر سقوط می‌کند و انگیزه‌ای ‏برای انجام اعمال نیک و پسندیده پیدا نمی‌کند

، در نتیجه به‌هر‎ ‎عمل ناشایستی تن داده و باز دم از ‏فضل و کرم و لطف و رحمت خدا می‌زند.

در همین راستا‎ پیامبر عظیم‌الشأن اسلام ‏‏(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود:

«اگر اندازه‌ رحمت خدا را می‌دانستید هر‎ ‎آئینه بر آن تکیه می‌کردید و جز ‏اعمال اندکی انجام نمی‌دادید و اگر میزان غضب و خشم‎ ‎خدا را می‌دانستید گمان ‏می‌کردید که دیگر نجات نخواهید یافت‎.‎‏»

(1)‏‎ ‎ولی بنابر فرمایش امام صادق (علیه السلام)

«هیچ ‏بنده‌‎ ‎مؤمنی نیست مگر آن که در قلبش دو نور وجود دارد، نور خوف (از عذاب الهی) و نور ‏امید‎ ‎‏(به رحمت پروردگار) که اگر هریک را با دیگر‌ی بسنجد از آن زیادتر نخواهد بود»

(2) ‏یعنی هر دو به یک میزان خواهند بود پس‎ ‎شما دوست عزیز هم به همان میزان که از ‏عذاب الهی بیمناک هستید به فضل و رحمت‎ ‎پروردگار هم امیدوار باشید تا انگیزه خود را ‏برای انجام اعمال خوب و پسندیده از دست‎ ‎ندهید و به گناه کبیره یأس از رحمت پروردگار ‏گرفتار نشوید‎.

انسان تا به امروزَش‎ ‎عوالم مختلفی را پشت سر نهاده و عالم‌های دیگری را در پیش‌رو دارد، ‏انسان با مرگ از‎ ‎عالم دنیا به‌جهان آخرت منتقل می‌شود که آخرت هم ابتدایش «عالم ‏برزخ» و انتهایش‏‎ ‎که بعد از برپایی قیامت کبری است بهشت یا دوزخ است. ‏

یکی از ویژگی‌های عالم برزخ‎ ‎فشار قبر است که نسبت به افراد متفاوت است، ‏بعضی از افراد فشار قبر‎ ‎ندارند و آن‌ها که دارند فشارشان از نظر شدت و ضعف یکسان ‏نیست و بستگی به اعمال‎ ‎آن‌ها دارد‎.

عواملی که موجب فشار قبر می‌شود

‏1ـ بداخلاقی. ‏

‏2ـ سخن‌چینی.‌‎ ‎

3- مراعات نکردن طهارت و نجاست و پرهیز نکردن از بول‎.‎‏(3)‏

4- یاری نکردن مظلوم، در کتاب ثواب الاعمال آمده است که یکی‎ ‎از علمای بنی‌اسرائیل از ‏دنیا رفت و فشار قبر بر او وارد شد چرا که او یک بار نماز‎ ‎را (عمداً) بی‌وضو خوانده بود و از ‏کنار مظلومی گذشته بود و او را یاری نکرده‎ ‎بود(۴).‏

5- تباه کردن نعمت‌های الهی‎، پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: «فشار قبر برای مؤمن ‏کفاره تباه کردن نعمت‌ها از‎ ‎ناحیه‌ اوست». (5)‏‎

عواملی که باعث‎ ‎کاهش یا رفع فشار قبر می‌شود(۶)

‏1ـ نماز شب و کامل کردن رکوع، امام رضا (علیه السلام) فرمود: «کسی که نماز شب بخواند و‏‎ ‎در ‏قنوت نماز «وتر» هفتاد بار استغفار کند از عذاب قبر پناه داده می‌شود.» و امام‎ ‎باقر علیه ‏السلام نیز فرمود: «هر کس رکوع نمازش را کامل انجام دهد وحشت قبر به او ‏نمی‌رسد».(7)‏‎

‏2ـ صدقه و نماز مخصوص. (۸)‏‎

‏3ـ نماز وحشت، این نماز بسیاری از مردگان‎ ‎را از عذاب قبر و فشار قبر نجات داده است ‏که حکایات عجیبی در داستان‌های شگفت شهید‎ ‎دستغیب در این‌باره موجود است که ‏می‌توان به آن مراجعه کرد‎.‎‏ (9)‏‎

‏4ـ حج کردن، دو روایت است که هر کس چهار‎ ‎مرتبه حج به‌جا آورد عذاب قبر از او ‏برداشته می‌شود.
‏‎‏5ـ خواندن بعضی از سوره‌های قرآن، علی(علیه السلام) می‌فرماید‎: ‏«هر کس در هر جمعه سورة ‏نساء را تلاوت کند از فشار قبر امان می‌یابد».
 سوره‌های زخرف، یاسین، تکاثر و ‏تبارک، نیز‎ ‎در این مورد سفارش شده‌اند‎.

‏6‏‎- ‎این که مرگ انسان در روز جمعه باشد‎.

7- ‎ریختن آب روی قبر‏‎.